Η έλλειψη του ενζύμου G6PD (6 φωσφορική δευδρογονάση της γλυκόζης), ή αλλιώς όπως αποκαλείται κυαμισμός ή φαβισμός, αποτελεί την πιο διαδεδομένη ανεπάρκεια ενζύμου.

Περίπου 400 εκατομμύρια άνθρωποι επηρεάζονται από την έλλειψη του ενζύμου G6PD παγκοσμίως.

Το ένζυμο G6PD βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια του αίματος και ο βασικός του ρόλος είναι η προστασία τους από την οξείδωση. Η κληρονομική ανεπάρκεια αυτού του ενζύμου συναντάται πιο συχνά στον ανδρικό πληθυσμό. Προκαλεί αιμόλυση η οποία οδηγεί σε νεογνική υπερχολερυθριναιμία (ίκτερος) και σε χρόνια αιμολυτική αναιμία. Τα συνήθη συμπτώματα της αιμολυτικής αναιμίας είναι η ωχρότητα, ο κιτρινισμός του δέρματος, τα σκούρα κόπρανα και η εύκολη κόπωση. Αν και τα περισσότερα προσβεβλημένα άτομα είναι ασυμπτωματικά, η έκθεση σε οξειδωτικούς στρεσογόνους παράγοντες, όπως ορισμένα φάρμακα ή συστατικά τροφών, μπορεί να προκαλέσει οξεία αιμόλυση. Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται όλα όσα πρέπει να αποφεύγεις αν έχεις έλλειψη G6PD, ενώ δίνονται βοηθητικές διατροφικές κατευθύνσεις.

Τι να αποφεύγεις αν έχεις έλλειψη του ενζύμου G6PD;

Με στόχο την πρόληψη δυσάρεστων και δυνητικά επικίνδυνων συνεπειών, είναι απαραίτητη η αποφυγή:

• κατανάλωσης κουκιών, φάβας προερχόμενης από κουκιά, ποτών που περιέχουν κινίνη (π.χ. tonic water, campari) και πικροπέπονου (bitter mellon)
• κατανάλωση τροφίμων με τεχνητές χρωστικές ή άλλα πρόσθετα όπως θειώδη καθώς συχνά αυξάνουν το οξειδωτικό στρες
• ορισμένων φαρμάκων (σουλφοναμίδες, σουλφόνες, φάρμακα που χορηγούνται για τη θεραπεία της ελονοσίας, όπως χλωροκίνη και κινίνη), ορισμένων αναλγητικών (ασπιρίνη, φαιναζοπυριδίνη) και κάποιων αντιβιοτικών
• χορήγησης βιταμίνης Κ ή βιταμίνης C, σε μεγάλες δόσεις
• όλων των παραπάνω από τη θηλάζουσα μητέρα σε περίπτωση που το βρέφος διαθέτει έλλειψη του ενζύμου
• επαφής με ναφθαλίνη και το καλλυντικό henna

Τι μπορείς να κάνεις αν έχεις έλλειψη ενζύμου G6PD;

Πέρα από την τυπική αποφυγή των παραπάνω, βοηθητικά μπορεί να λειτουργήσει η εφαρμογή μία διατροφής που περιλαμβάνει:

Τροφές πλούσιες σε αντιοξειδωτικά

Τα αντιοξειδωτικά συμβάλλουν στην εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών. Οι ελεύθερες ρίζες είναι μόρια υψηλής αντίδρασης που προκαλούν οξειδωτικό στρες, μία διαδικασία που βλάπτει τα κύτταρα, το DNA και τις πρωτεΐνες. Για τον λόγο αυτό φρόντισε να καταναλώνεις καθημερινά ποικιλία τροφίμων πλούσιων σε αντιοξειδωτικά, όπως:

• πολύχρωμα φρούτα (π.χ. μούρα, εσπεριδοειδή)
• και λαχανικά διάφορων χρωμάτων (π.χ. σπανάκι, πιπεριές)

Επαρκή ενυδάτωση

Δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να συνδέουν το επίπεδο ενυδάτωσης με την έλλειψη του ενζύμου G6PD συγκεκριμένα. Ωστόσο, η επαρκής πρόσληψη υγρών συνιστάται γενικά για τη συνολική υγεία και είναι ευεργετική για όλους, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με ανεπάρκεια G6PD. Σύμφωνα με τις γενικές συστάσεις για τον ενήλικο πληθυσμό, στόχευσε σε:

• 8-10 ποτήρια υγρών/ ημέρα, εκ των οποίων τα 6-8 φρόντισε να είναι νερό.

Ποικιλία και ισορροπία

Μια καλά ισορροπημένη διατροφή που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών πλούσιων σε ωφέλιμα θρεπτικά συστατικά είναι απαραίτητη για τη διατήρηση και προάσπιση της συνολικής υγείας. Προσπάθησε λοιπόν η διατροφή σου να βασίζεται σε όσο λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα γίνεται, στις κατάλληλες για εσένα ποσότητες, όπως:

• φρούτα και λαχανικά
• ολικής άλεσης δημητριακά
• όσπρια
• άπαχα κρέατα
• ψάρια και θαλασσινά
• πηγές καλών λιπών π.χ. ελαιόλαδο, ξηροί καρποί & σπόροι

Συμπερασματικά

Aν εσύ ή το παιδί σου έχετε έλλειψη του ενζύμου G6PD χρειάζεται να είστε προσεκτικοί με τη διατροφή σας ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος αιμόλυσης. Ταυτόχρονα, φρόντισε να διαβάζεις προσεκτικά τις ετικέτες συσκευασμένων τροφίμων, πριν από την αγορά ή την κατανάλωσή τους, για τον πιθανό εντοπισμό επιβλαβών ουσιών ή τροφών. Επιπλέον, είναι σημαντικό να ενημερώνεις πάντοτε τον εκάστοτε θεράποντα ιατρό σου/σας για τη συγκεκριμένη ανεπάρκεια. Tέλος, δεδομένου ότι η σοβαρότητα της ανεπάρκειας G6PD μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο, όταν είναι απαραίτητο αναζήτησε τη βοήθεια ενός επαγγελματία διαιτολόγου-διατροφολόγου, ώστε να δημιουργήσετε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής με βάση τις ανάγκες και το ιατρικό σου ιστορικό.

Γράφει η Χριστίνα-Πωλίνα Λαμπρινού