Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια αυτοάνοση και φλεγμονώδης νόσος που χαρακτηρίζεται από προσβολή των αρθρώσεων, με προοδευτική καταστροφή του χόνδρου και των οστών.

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα εκτιμάται ότι επηρεάζει το 1-2% του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ εμφανίζεται πιο συχνά στον γυναικείο πληθυσμό και σε άτομα ηλικίας από 35 έως 55 ετών.

Τα τελευταία χρόνια, ένας αυξανόμενος αριθμός μελετών υποδηλώνει ότι η διατροφή έχει κεντρικό ρόλο στον κίνδυνο και την εξέλιξη της νόσου. Αρκετά θρεπτικά συστατικά με αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες δρουν προστατευτικά, ενώ άλλα έχουν επιβλαβή δράση. Στο άρθρο αυτό συγκεντρώνονται οι διατροφικές οδηγίες που συνδέονται με τη βελτίωση των συμπτωμάτων της ρευματοειδούς αρθρίτιδας και κατ’ επέκταση την καλύτερη ποιότητα ζωής.

Σωματικό βάρος και Ρευματοειδής Αρθρίτιδα

Το υπερβάλλον σωματικό βάρος, ιδιαίτερα η παχυσαρκία, συνδέεται με τη ρευματοειδή αρθρίτιδα καθώς:

• σχετίζεται με χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού σε όλο το σώμα, η οποία μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα της και να καθυστερήσει την ύφεσή της
• μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα ορισμένων εξειδικευμένων φαρμάκων
• ασκεί πρόσθετη πίεση στις αρθρώσεις, επιδεινώνοντας τον πόνο και την ενόχληση. Παράλληλα, με την πάροδο του χρόνου μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αυξημένη βλάβη των αρθρώσεων
• οδηγεί σε μειωμένη κινητικότητα και αυξημένη δυσκολία στην εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου μπορεί να επηρεάσει περαιτέρω την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Για όλους τους παραπάνω λόγους η επίτευξη και διατήρηση ενός υγιούς βάρους μέσω τακτικής σωματικής άσκησης και ισορροπημένης διατροφής μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της φλεγμονής και στην προάσπιση της γενικής υγείας των αρθρώσεων.

Είδη λίπους και Ρευματοειδής Αρθρίτιδα

Τα άτομα με ρευματοειδή αρθρίτιδα έχουν υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρδιακών νοσημάτων. Επιπλέον, η ποσότητα και το είδος του λίπους που χρησιμοποιείται στο μαγείρεμα μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, την ένταση του πόνου και της φλεγμονής στις αρθρώσεις. Για όλους τους παραπάνω λόγους κρίνεται σημαντική:

• Η αντικατάσταση των πλούσιων σε κορεσμένα και τρανς λιπαρά τροφών (π.χ. λιπαρά κρέατα, τηγανητά, τυποποιημένα προϊόντα, επεξεργασμένα κρεατοπαρασκευάσματα) με πηγές «καλών» λιπαρών, δηλαδή μονοακόρεστων και πολυακόρεστων (π.χ. ψάρια, ξηροί καρποί, σπόροι, αβοκάντο, ελαιόλαδο), για την καλύτερη ρύθμιση της χοληστερόλης και του επιπέδου του πόνου και της φλεγμονής των αρθρώσεων.
• Η συχνή κατανάλωση λιπαρών ψαριών (~2 μερίδες/ εβδομάδα). Τα ψάρια όπως η σαρδέλα, το σκουμπρί, η ρέγγα και ο σολομός είναι πλούσια σε ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά, τα οποία έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν τη γενική φλεγμονή και μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του πόνου και της δυσκαμψίας των αρθρώσεων. Άλλες πηγές ω-3 λιπαρών οξέων είναι τα εμπλουτισμένα αυγά και ψωμιά.

Diet hack: Τα ω-3 που προέρχονται από φυτικές πηγές, όπως ο λιναρόσπορος, έχουν ασθενέστερη επίδραση στη μείωση της φλεγμονής και κατ’ επέκταση περιορισμένο όφελος.

Μεσογειακή Διατροφή και Ρευματοειδής Αρθρίτιδα

Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη δίαιτα για την αντιμετώπιση της ρευματοειδoύς αρθρίτιδας. Σε γενικές γραμμές συνιστάται μια υγιεινή και ποικίλη διατροφή. Προς αυτή την κατεύθυνση η Μεσογειακή Διατροφή έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον των ερευνητών. Πράγματι, η εφαρμογή μίας διατροφής Μεσογειακού τύπου βοηθά αποδεδειγμένα στη βελτίωση των συμπτωμάτων της ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Για την υιοθέτηση αυτού του τρόπου διατροφής, στόχευσε στην κατανάλωση:

• 3 ή περισσότερων μερίδων λαχανικών και 2 ή περισσότερων μερίδων φρούτων καθημερινά
• 5 με 8 μερίδων δημητριακών ολικής άλεσης/ ημέρα
• ελαιόλαδου, ξηρών καρπών και σπόρων καθημερινά
• 2 με 3 μερίδων οσπρίων/ εβδομάδα
• 2 με 3 μερίδων ψαριών ή και θαλασσινών/ εβδομάδα
• και 1 με 2 μερίδων πουλερικών, χωρίς το δέρμα/ εβδομάδα

Αντίθετα περιόρισε την κατανάλωση κόκκινου κρέατος σε 1-2 φορές/ μήνα. Με τον τρόπο αυτό τα κορεσμένα λίπη μειώνονται και αντικαθίστανται από ακόρεστα λιπαρά συμπεριλαμβανομένων των ω-3 λιπαρών οξέων.

Diet hack: Kατανάλωσε ποικιλία πολύχρωμων φρούτων και λαχανικών (τουλάχιστον 5 μερίδων/ ημέρα). Τα τρόφιμα αυτά αποτελούν καλές πηγές αντιοξειδωτικών, τα οποία φαίνεται πως συμβάλλουν στη μείωση της φλεγμονής και στη βελτίωση των συμπτωμάτων της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.

Θρεπτικά συστατικά και Ρευματοειδής Αρθρίτιδα

Σίδηρος

Κατά τη διάρκεια εξάρσεων παρατηρείται μειωμένη απορρόφηση σιδήρου αυξάνοντας τον κίνδυνο αναιμίας, η οποία επιδεινώνει την αίσθηση της κούρασης. Έτσι συνιστάται η αυξημένη κατανάλωση τροφών που περιέχουν σίδηρο. Καλές πηγές σιδήρου είναι:

• το άπαχο κόκκινο κρέας και το συκώτι
• το λευκό κρέας, τα ψάρια και τα θαλασσινά
• τα αυγά
• τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά
• τα όσπρια
• και τα εμπλουτισμένα δημητριακά πρωινού

Diet hack: Για τη βέλτιστη δυνατή απορρόφηση του, καλό είναι οι φυτικές πηγές σιδήρου να συνδυάζονται με μια φρέσκια πηγή βιταμίνης C όπως ντομάτα, πιπεριά, χυμός πορτοκάλι κλπ.

Ασβέστιο

Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου μέσω των τροφών είναι σημαντική για τη διατήρηση της υγείας των οστών. Στις καλές πηγές ασβεστίου ανήκουν:

• το γάλα και το γιαούρτι με χαμηλά λιπαρά
• τα τυριά, ιδιαίτερα τα κίτρινα
• τα ψάρια που καταναλώνονται με τα κόκκαλα (π.χ. σαρδέλες, γαύρος)
• τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά
• τα αμύγδαλα και το σουσάμι

Νάτριο

Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας νατρίου προάγει τη φλεγμονή. Ακόμη αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης υπέρτασης και καρδιαγγειακών νοσημάτων, ενώ πιθανά σχετίζεται με την εμφάνιση καρκίνου του στομάχου.

Οι συστάσεις κάνουν λόγο για περιορισμό στην κατανάλωση αλατιού στους υγιείς ενήλικες, κάτω από 5 γραμμάρια την ημέρα, συμπεριλαμβανομένου και αυτού που περιέχεται στα τρόφιμα.

Ως εκ τούτου κρίνεται σημαντική η αποφυγή του επιτραπέζιου αλατιού και η προσεκτική κατανάλωση των τροφίμων που το περιέχουν:

• τουρσί
• κονσερβοποιημένα, επεξεργασμένα και παστά κρέατα ή ψάρια και αλλαντικά
• αλατισμένοι ξηροί καρποί
• ψωμί, αρτοσκευάσματα (π.χ. κρουασάν, μπισκότα, κράκερ), δημητριακά πρωινού και μπάρες δημητριακών
• τυριά
• μαγειρικοί κύβοι, κέτσαπ, μουστάρδα, σάλτσα σόγιας

Δίαιτες αποκλεισμού στη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα

Προς το παρόν, οι επιστημονικές ενδείξεις δεν επαρκούν για την υποστήριξη της θεωρίας ότι η ύπαρξη μιας τροφικής αλλεργίας ή δυσανεξίας μπορεί να προκαλέσει την εμφάνιση ρευματοειδούς αρθρίτιδας ή να επιδεινώσει τη φλεγμονή.

Ως εκ τούτου, συνιστάται ο εντοπισμός τροφικών αλλεργιών ή δυσανεξιών για την κατάλληλη διαιτητική αγωγή. Η χορτοφαγική διατροφή ενδεχομένως έχει κάποια θετική επίδραση στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, ωστόσο ο προσεκτικός σχεδιασμός της είναι απαραίτητος για την επαρκή πρόσληψη όλων των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών.

Λήψη συμπληρωμάτων στη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα

Ω-3 λιπαρά

Τα συμπληρώματα ιχθυελαίου που περιέχουν 500-1000 mg EPA και DHA (ωμέγα-3 λιπαρά) ανά κάψουλα έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν τα συμπτώματα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, σε ένα διάστημα έως και τριών μηνών.

Βιταμίνη D

Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η αρθρίτιδα εξελίσσεται πιο γρήγορα σε άτομα με ανεπάρκεια βιταμίνης D. Σε αυτές τις περιπτώσεις η συμπληρωματική λήψη της μπορεί να είναι χρήσιμη.

Αντιοξειδωτικά συστατικά

Δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να υποστηρίζουν τη χρήση αντιοξειδωτικών βιταμινών ή συμπληρωμάτων μετάλλων στη θεραπεία της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.

Προβιοτικά

Η χρήση των προβιοτικών ως μέρος της θεραπείας απαιτεί περαιτέρω επιστημονική διερεύνηση. Έχει διαπιστωθεί ότι το μικροβίωμα του εντέρου παίζει ρόλο στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Αναδυόμενη έρευνα υποδηλώνει ότι οι αλλαγές στα βακτήρια του εντέρου μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Στους ασθενείς έχουν παρατηρηθεί ακανόνιστα βακτήρια του εντέρου, αλλά μέχρι στιγμής, η χρήση προβιοτικών ως θεραπεία δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματική.

Συμπερασματικά

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση, η οποία επιδέχεται βελτίωσης μέσω της αλλαγής της διατροφής και του τρόπου ζωής γενικότερα. Η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους και μία διατροφή πλούσια σε τρόφιμα με αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση και με ω-3 λιπαρά οξέα μπορούν να συμβάλλουν στην βελτίωση των συμπτωμάτων της. Επιπλέον, μέρος μιας πιθανής μελλοντικής συμπληρωματικής θεραπείας της ρευματοειδούς αρθρίτιδας θα μπορούσαν να αποτελούν ορισμένα διατροφικά πρότυπα και διατροφικά συμπληρώματα, όπως η Μεσογειακή Διατροφή, η βιταμίνη D και τα προβιοτικά.

Γράφει η Χριστίνα-Πωλίνα Λαμπρινού