Ο διαβήτης κύησης χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα γλυκόζης (σακχάρου) στο αίμα που εμφανίζονται ή εντοπίζονται για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Ο διαβήτης κύησης εγκυμονεί κινδύνους τόσο για τη μητέρα όσο και για το μωρό καθώς σχετίζεται με βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπλοκές. Χωρίς την κατάλληλη και έγκαιρη αντιμετώπιση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο προεκλαμψίας (επιπλοκή εγκυμοσύνης που χαρακτηρίζεται από υψηλή αρτηριακή πίεση και βλάβη οργάνων), επιπλοκών κατά τη γέννηση και διαβήτη τύπου 2 τόσο στη μητέρα όσο και στους απογόνους της. Μπορεί επίσης να επηρεάσει την ανάπτυξη του εμβρύου, ενώ συνδέεται με αυξημένο σωματικό βάρος τόσο στη βρεφική όσο και στην παιδική ηλικία. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και διατροφής λοιπόν είναι μείζονος σημασίας τόσο για την ίδια την μητέρα όσο και για το βρέφος. Στο άρθρο αυτό συγκεντρώνονται όλες οι απαραίτητες πληροφορίες για τη διατροφική αντιμετώπιση του διαβήτη κύησης.
Διατροφική αντιμετώπιση του Σακχαρώδους Διαβήτη Κύησης
Η δίαιτα που συνιστάται σε γυναίκες με διαβήτη κύησης πρέπει:
- να περιέχει επαρκή μακροθρεπτικά και μικροθρεπτικά συστατικά για την κάλυψη των αναγκών μητέρας και εμβρύου
- να διατηρεί τα επίπεδα γλυκόζης αίματος σε φυσιολογικές τιμές
- και να υποστηρίζει την κατάλληλη αύξηση του βάρους της μητέρας κατά την κύηση.
Ακολουθούν χρήσιμες διατροφικές οδηγίες που βασίζονται στις παραπάνω αρχές:
Υδατάνθρακες
Τα υπεργλυκαιμικά επεισόδια εξαρτώνται από την πρόσληψη υδατανθράκων. Επομένως, η διατροφική συμβουλευτική επικεντρώνεται στον τύπο, την ποσότητα και την κατανομή των υδατανθράκων. Πιο συγκεκριμένα, χρειάζεται:
- Ισοκατανομή των υδατανθράκων σε μικρά και συχνά γεύματα (ανά 2-3 ώρες)
- Συνδυασμός των αμυλούχων τροφίμων σε κάθε γεύμα με πηγές άπαχης πρωτεΐνης ή/ και «καλών» λιπαρών οξέων (π.χ. κοτόπουλο, ψάρι, γαλακτοκομικά, ξηρούς καρπούς)
- Προτίμηση τροφίμων με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη (παραπομπή στο αντίστοιχο άρθρο)
- Ισοκατανομή των υδατανθράκων σε μικρά και συχνά γεύματα (ανά 2-3 ώρες)
- Αποφυγή της προστιθέμενης ζάχαρης και των προϊόντων που την περιέχουν, όπως τα γλυκά και τα αναψυκτικά
- Προτίμηση τροφίμων πλούσιων σε φυτικές ίνες, όπως τα προϊόντα ολικής άλεσης, τα φρούτα, τα λαχανικά και τα όσπρια
Πρωτεΐνες
Η πρωτεΐνη είναι σημαντική για την ανάπτυξη του εμβρύου, την ανάπτυξη του μητρικού ιστού και τη διατήρηση σταθερών επιπέδων σακχάρου στο αίμα.
- Προτίμησε άπαχες πηγές πρωτεΐνης όπως πουλερικά, ψάρια, άπαχο κόκκινο κρέας, αυγά, γαλακτοκομικά προϊόντα και όσπρια.
- Συμπεριέλαβε μία ποσότητα πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα, κυρίως και σνακ, ώστε να ενισχύσεις το αίσθημα του κορεσμού και τη σταθεροποίηση του σακχάρου στο αίμα.
Λίπος
Η ισορροπημένη πρόσληψη λίπους είναι σημαντική για την παροχή ενέργειας, την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών και την παραγωγή ορμονών. Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή πέρα από την ποσότητα και στην ποιότητα:
- Περιόρισε την πρόσληψη κορεσμένων και τρανς λιπαρών που βρίσκονται στα τηγανητά τρόφιμα, τα επεξεργασμένα σνακ και τα λιπαρά κρέατα.
- Συμπεριέλαβε στη διατροφή σου «καλά» λιπαρά, όπως μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Αυτά βρίσκονται σε τρόφιμα όπως το αβοκάντο, οι ξηροί καρποί, οι σπόροι και τα έλαια όπως το ελαιόλαδο.
- Επομένως, προτίμησε πιο απλές μεθόδους μαγειρικής όπως το ψήσιμο και το βράσιμο και χρησιμοποίησε ελαιόλαδο ως προστιθέμενο λίπος στο μαγείρεμα.
Άλλες διατροφικές αλλαγές για τον Διαβήτη Κύηση
- Βεβαιώσου ότι ενυδατώνεται επαρκώς, δίνοντας έμφαση στην κατανάλωση νερού
- Περιόρισε την κατανάλωση αλατιού (νατρίου). Ενδεικτικά, παράλειψε την προσθήκη επιτραπέζιου άλατος στο μαγείρεμα και απόφυγε την κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε αλάτι όπως τουρσί, κονσέρβες, έτοιμες σάλτσες, τυριά κλπ.
- Μάθε να διαβάζεις προσεκτικά τις ετικέτες τροφίμων ώστε να κάνεις την καλύτερη επιλογή στα τυποποιημένα τρόφιμα που καταναλώνεις.
- Τέλος, δώσε τη δέουσα προσοχή στο μέγεθος της μερίδας κάθε γεύματός σου με στόχο τη σταδιακή αύξηση του σωματικού βάρους.
Η σωματική δραστηριότητα έχει ευεργετικές επιδράσεις στα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης και μπορεί να συμβάλει σε καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο συνδυαστικά με τη διατροφή. Προς αυτή την κατεύθυνση προτείνεται να υιοθετήσεις μία σωματική δραστηριότητα για τουλάχιστον 30 λεπτά την ημέρα, τις περισσότερες, αν όχι όλες τις ημέρες της εβδομάδας. Εάν ωστόσο όλα τα παραπάνω δε φέρουν τα επιθυμητά αποτελέσματα ίσως χρειαστεί παράλληλα λήψη φαρμακευτικής αγωγής βάσει των συστάσεων του γυναικολόγου σου.
Στον παρακάτω πίνακα, συνοψίζονται οι διατροφικές συστάσεις κατά την εγκυμοσύνη και η περιεκτικότητα της μερίδας από κάθε ομάδα τροφίμων σε υδατάνθρακες:
| Ομάδα τροφίμου | Μερίδες ανάλογα το τρίμηνο | Μέγεθος μερίδας | Υδατάνθρακες (g)/ μερίδα | Τι να προτιμήσεις |
|---|---|---|---|---|
| Λαχανικά | Και στα 3 τρίμηνα :
4 µερίδες/ηµέρα |
150-200 g | 7,5-10 | Σχολαστικά πλυμένα & καθαρισμένα ωμά ή βραστά |
| Φρούτα | -1ο: 3 µερίδες/ηµέρα
-2ο: 3-4 µερίδες/ηµέρα -3ο: 3-4 µερίδες/ηµέρα |
120-200 g | 15 | Ολόκληρα φρούτα, καλά πλυμένα και καθαρισμένα |
| Δημητριακά & πατάτες | -1ο: 5-7 µερίδες/ηµέρα
-2ο: 5-7 µερίδες/ηµέρα -3ο: 6-8 µερίδες/ηµέρα |
1 φέτα ψωμί (30 g) ή 2 φρυγανιές ή ½ φλ. μαγειρεμένα ζυμαρικά/ρύζι ή 120-150 g πατάτα | 15-20 | Ολικής άλεσης προϊόντα, όπως γερμανικό ψωμί, ρύζι καστανό ή basmati, γλυκοπατάτα |
| Γαλακτοκομικά | Και στα 3 τρίμηνα : 3 µερίδες/ηµέρα | 250 mL γάλα ή 200 g γιαούρτι ή 30 g σκληρό τυρί ή 60 g μαλακό τυρί | 12 (γάλα & γιαούρτι) | Παστεριωμένα προϊόντα χαμηλών λιπαρών |
| Λευκό & κόκκινο κρέας | -1ο: 2-3 µερίδες/εβδοµάδα (1 µερίδα: 120 g)
-2ο: 2-3 µερίδες/εβδοµάδα (1 µερίδα: 120 g) -3ο: 2-3 µερίδες/εβδοµάδα (1 µερίδα: 120-150 g) |
120-150 g | – | Επιλογή υγιεινών μεθόδων μαγειρικής, αφαίρεση ορατού λίπους, καλό μαγείρεμα |
| Αυγά | -1ο: έως 4 / εβδομάδα
-2ο: 4-5 / εβδομάδα -3ο: 4-5 / εβδομάδα |
120-150 g | – | Πολύ καλό βράσιμο & μαγείρεμα |
| Ψάρια & θαλασσινά | Και στα 3 τρίμηνα :
2-3 µερίδες/εβδοµάδα |
150 g | – | Επιλογή υγιεινών μεθόδων μαγειρικής, καλό μαγείρεμα |
| Όσπρια | Και στα 3 τρίμηνα :
≥3 µερίδες/εβδομάδα |
1 φλ. (240 mL) μαγειρεμένα & στραγγισμένα | 30 | Επιλογή υγιεινών μεθόδων μαγειρικής |
| Λίπη & έλαια | Και στα 3 τρίμηνα :
4-5 µερίδες/ηµέρα |
1 κ.σ. ελαιόλαδο ή άλλα έλαια ή 1 φούχτα ξηροί καρποί ή 10-12 ελιές | – | Αντικατάσταση ζωικών λιπών με ελαιόλαδο |
| Υγρά | Και στα 3 τρίμηνα :
9-11 ποτήρια υγρά/ηµέρα (εκ των οποίων 7-9 να είναι νερό) |
1 ποτήρι (250 mL) | Βλ. ετικέτα για τα υγρά Νερό: – |
Νερό & ροφήματα που δεν περιέχουν αλκοόλ, καφεΐνη ή προστιθέμενα σάκχαρα |
Συμπερασματικά
Η κατανόηση του ρόλου της διατροφής αποτελεί σημαντικό μέρος της θεραπείας του διαβήτη κύησης. Μία κατάλληλα σχεδιασμένη διατροφή είναι απαραίτητη για τη διατήρηση των επιπέδων σακχάρου αίματος σε ασφαλές εύρος, αυξάνοντας τις πιθανότητες για μία υγιή εγκυμοσύνη που θα ολοκληρωθεί με την απόκτηση ενός υγιούς μωρού. Η αντιμετώπιση του διαβήτη κύησης, εκτός των διατροφικών αλλαγών, περιλαμβάνει τακτική σωματική δραστηριότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ινσουλίνη ή άλλα φάρμακα. Μετά τον τοκετό, συνήθως, η γλυκόζη αίματος επανέρχεται σε φυσιολογικά επίπεδα εντός έξι εβδομάδων. Ωστόσο, συστήνεται ο τακτικός ενδοκρινολογικός έλεγχος, η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους και συνολικά η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής και διατροφής. Εάν λοιπόν διαγνωστείς με διαβήτη κύησης, ζήτα τη βοήθεια ενός επαγγελματία διαιτολόγου – διατροφολόγου για εξατομικευμένη καθοδήγηση και αξιοποίησε τις αλλαγές που θα σου προτείνει ως τη βάση πάνω στην οποία θα χτίσεις έναν πιο ισορροπημένο τρόπο ζωής στο παρόν και στο μέλλον!
Γράφει η Χριστίνα-Πωλίνα Λαμπρινού
Βιβλιογραφία
- Αντώνιος Ζαμπέλας : «κλινική διαιτολογία & διατροφή με στοιχεία παθολογίας», Ιατρικές εκδόσεις Π.Χ Πασχαλίδη, (Θεσσαλονίκη 2007).
- Gillman M.W., Oakey H., Baghurst P.A., Volkmer R.E., Robinson J.S., Crowther C.A., Effect of Treatment of Gestational Diabetes Mellitus on Obesity in the Next Generation, Diabetes Care, 2010, 33:964–968
- Dabelea D, Hanson RL, Lindsay RS, Pettitt DJ, Imperatore G, Gabir MM, Roumain J, Bennett PH, Knowler WC., Intrauterine exposure to diabetes conveys risks for type 2 diabetes and obesity: a study of discordant sibships, Diabetes 2000;49: 2208–2211
- Gestational diabetes: Treatment (2022) NHS choices. Available at: https://www.nhs.uk/conditions/gestational-diabetes/treatment/ (Accessed: 04 July 2023).
