Η νόσος του Crohn αποτελεί μία χρόνια φλεγμονώδη πάθηση του εντέρου, άγνωστης αιτιολογίας. Μαζί με την ελκώδη κολίτιδα ανήκουν στις ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου (ΙΦΝΕ). Στη νόσο Crohn η φλεγμονή μπορεί να επηρεάσει οποιοδήποτε τμήμα του γαστρεντερικού σωλήνα, συνήθως όμως αφορά το τελευταίο τμήμα του λεπτού εντέρου, τον ειλεό. Τα συμπτώματα με τα οποία συνήθως εκδηλώνεται περιλαμβάνουν διάρροιες με ή χωρίς αίμα, κοιλιακό άλγος, πυρετό, αιμορραγία στο έντερο και ανορεξία που συχνά έχει ως επακόλουθο την απώλεια βάρους. Η νόσος του Crohn, επίσης, χαρακτηρίζεται από δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών. Για τον λόγο αυτό, μια κατάλληλα σχεδιασμένη διατροφή για το κάθε στάδιο (ύφεση ή έξαρση) συμβάλλει καθοριστικά στη βελτίωση των συμπτωμάτων και στη γενικότερη υγεία των ασθενών.
Γενικές διατροφικές οδηγίες στη νόσο Crohn
Έρευνες δείχνουν ότι δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη δίαιτα που να συνιστάται για την πρόληψη ή την προώθηση της ύφεσης της νόσου Crohn.
Ωστόσο, οι ακόλουθες διατροφικές στρατηγικές συστήνονται καθώς φαίνεται ότι βοηθούν στην καλύτερη διαχείριση των συμπτωμάτων:
- κατανάλωση μικρών και συχνών γευμάτων
- επαρκής ενυδάτωση. Το νερό είναι η καλύτερη πηγή υγρών. Αντίθετα, η καφεΐνη και το αλκοόλ μπορούν να επιδεινώσουν τη διάρροια, ενώ τα ανθρακούχα ποτά να προκαλέσουν μετεωρισμό (αέρια)
- αργή κατάποση υγρών, χωρίς καλαμάκι, για την αποφυγή κατάποσης αέρα που μπορεί να προκαλέσει μετεωρισμό (αέρια)
- απλές τεχνικές μαγειρέματος: βράσιμο, ψήσιμο, ατμός ή σε λαδόκολλα
- τήρηση ενός ημερολογίου διατροφής για τον προσδιορισμό των τροφών που είναι ανεκτά ή μη, ανάλογα με την αιτία της ΙΦΝΕ
- αποκλεισμός ολόκληρων ομάδων τροφίμων, αποκλειστικά σε περιπτώσεις τροφικών δυσανεξιών, όπως δυσανεξία στη λακτόζη και η κοιλιοκάκη
Διατροφή σε περιόδους έξαρσης της νόσου Crohn
Κατά τη διάρκεια των εξάρσεων της νόσου συνιστάται ο περιορισμός των φυτικών ινών και των ερεθιστικών ουσιών. Προς αυτή την κατεύθυνση προτείνεται η επιλογή εύπεπτων τροφών όπως καλά μαγειρεμένα λαχανικά, κονσερβοποιημένα φρούτα και επεξεργασμένα (λευκά) δημητριακά. Στα τρόφιμα που καλό είναι να αποφεύγονται ανήκουν όλα όσα τρόφιμα είναι γνωστό ότι επιδεινώνουν τα συμπτώματα, όπως τα πικάντικα, τα πολύ λιπαρά και όσα περιέχουν καφεΐνη. Η αποφυγή των γαλακτοκομικών συστήνεται για τα άτομα που έχουν δυσανεξία στη λακτόζη. Επιπλέον, τόσο το αλκοόλ όσο και το κάπνισμα μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα και θα πρέπει να αποφεύγονται. Πιο αναλυτικές πληροφορίες συγκεντρώνονται στον πίνακα που ακολουθεί.
| Κατηγορία τροφίμων | Συνιστώμενα Τρόφιμα (πιθανώς ανεκτά) | Μη συνιστώμενα Τρόφιμα |
|---|---|---|
| Δημητριακά & Αμυλούχα λαχανικά | Επεξεργασμένα δημητριακά: λευκό ψωμί και αρτοπαρασκευάσματα, λευκό ρύζι, λευκά ζυμαρικά, πατάτα βραστή ή ψητή | Ολικής άλεσης δημητριακά & προϊόντα τους |
| Λαχανικά | Καλά μαγειρεμένα, χωρίς σπόρους, χωρίς φλούδα, μη σταυρανθή λαχανικά π.χ. καρότο, κολοκύθι, παντζάρι | Ωμά λαχανικά (ειδικά τα σταυρανθή όπως μπρόκολο, κουνουπίδι ή οτιδήποτε έχει φλούδα) |
| Φρούτα | Μπανάνα και ο χυμός της, κομπόστα μήλο, μήλο ψητό και χυμός μήλου σουρωμένος & άλλα μαγειρεμένα φρούτα | Φρούτα με φλούδα, όξινα φρούτα και οι χυμοί τους- ειδικά αχλαδιού, ροδάκινου & δαμάσκηνου |
| Γαλακτοκομικά | – | Όλα (περιέχουν λακτόζη) |
| Κρέας, ψάρι, αυγό & όσπρια | Ψάρι, πουλερικά, άπαχο κόκκινο κρέας, αυγά (ψητά ή βραστά), σόγια | Οι τηγανητές ή πολύ λιπαρές εκδοχές τους |
| Λίπη, ξηροί καρποί & σπόροι | Ελαιόλαδο με μέτρο | Βούτυρο, καρύδα, μαργαρίνη, τηγανητά ή λιπαρά τρόφιμα, όλοι οι σπόροι & οι ξηροί καρποί |
| Ροφήματα | Νερό, χαμομήλι | Μπύρα, κρασί, λικέρ, αναψυκτικά & καφές |
| Καρυκεύματα & σάλτσες | – | Καυτερά μπαχαρικά, ξύδι, λεμόνι & σάλτσες με έντονες γεύσεις |
| Γλυκίσματα | – | Τσίκλες, καραμέλες ή γλυκίσματα με σορβιτόλη, μαννιτόλη και άλλα υποκατάστατα ζάχαρης, γλυκά |
Διατροφή σε περιόδους ύφεσης της νόσου Crohn
Τα χρονικά διαστήματα που παρουσιάζεται ύφεση της νόσου η δίαιτα πρέπει να είναι υψηλή σε φυτικές ίνες και να αποφεύγονται μόνο τα τρόφιμα που ο ίδιος ο ασθενής έχει εντοπίσει ότι είναι ερεθιστικά για το έντερό του (π.χ. ξηροί καρποί, φρούτα και λαχανικά δύσπεπτα με σκληρό φλοιό και πολλές ίνες). Είναι σημαντικό οι νέες τροφές να εισάγονται σταδιακά, δίνοντας παράλληλα έμφαση στην επαρκή πρόσληψη υγρών και κυρίως νερού. Τα τρόφιμα που δρουν βοηθητικά σε περιόδους ύφεσης (χωρίς υφιστάμενες αντενδείξεις) παρουσιάζονται στον ακόλουθο πίνακα:
- Τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες: όσπρια, πίτουρο βρώμης, ξηροί καρποί, κριθάρι, δημητριακά ολικής
- Πρωτεΐνη: άπαχο κρέας, ψάρι, αυγά, ξηροί καρποί & τόφου
- Φρούτα & λαχανικά: φρούτα & λαχανικά όλων των χρωμάτων (χωρίς φλούδα & σπόρους αν δημιουργούν ενοχλήσεις)
- Πλούσια σε ασβέστιο: Γιαούρτι, κεφίρ και γάλα (με ή χωρίς λακτόζη), χόρτα κ.ά.
- Προβιοτικά τρόφιμα: γιαούρτι παραδοσιακό, κεφίρ, ξινολάχανο κ.ά.
Συμπερασματικά
Η νόσος του Crohn είναι μία πάθηση άγνωστης αιτιολογίας, οι εκδηλώσεις της οποίας μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από άτομο σε άτομο. Επομένως αυτό που λειτουργεί καλύτερα για εσένα μπορεί να μην λειτουργεί για κάποιον άλλο. Είναι σημαντικό λοιπόν ο κάθε ασθενής να συνεργάζεται στενά με έναν έμπειρο διαιτολόγο- διατροφολόγο για τον σχεδιασμό ενός εξατομικευμένου προγράμματος διατροφής που βοηθά στη διαχείριση των συμπτωμάτων κατά την εξέλιξη της νόσου και ταυτόχρονα στην κάλυψη όλων των αναγκών σε θρεπτικά συστατικά για την αποφυγή της υποθρεψίας.
Γράφει η Χριστίνα-Πωλίνα Λαμπρινού
Βιβλιογραφία
- Bischoff, S. C., Escher, J., Hébuterne, X., Kłęk, S., Krznaric, Z., Schneider, S., … & Forbes, A. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in inflammatory bowel disease. Clinical Nutrition, 2020; 39(3), 632-653.
- Holick, M.F., Binkley, N.C., Bischoff-Ferrari, H.A., Gordon, C.M., Hanley, D.A., Heaney, R.P., Murad, M.H., & Weaver, C.M. Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2011; 96 (7), 1911-30
- Jørgensen SP, Hvas CL, Agnholt J, Christensen LA, Heickendorff L, Dahlerup JF. Active Crohn’s disease is associated with low vitamin D levels. J Crohn’s Colitis. 2013 ;7(10):e407-13.
- Hartman C, Eliakim R, Shamir R. Nutritional status and nutritional therapy in inflammatory bowel diseases. World J Gastroenterol. 2009 ;15(21):2570-8.
