Η σιδηροπενική αναιμία ή σιδηροπενία αποτελεί μία από τις πιο συνηθισμένες μορφές αναιμίας. Αποτελεί μία κατάσταση κατά την οποία ο οργανισμός δεν έχει αρκετά υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια εξαιτίας των χαμηλών επιπέδων σιδήρου. Ο σίδηρος αποτελεί ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο για το ανθρώπινο σώμα. Διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία του μεταβολισμού, ενώ αποτελεί δομικό συστατικό της αιμοσφαιρίνης, μίας πρωτεΐνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η αιμοσφαιρίνη είναι υπεύθυνη για την μεταφορά του οξυγόνου στους ιστούς του σώματος και προσδίδει το κόκκινο χρώμα στο αίμα. Στη συνέχεια παρουσιάζονται βασικές πληροφορίες για τη σιδηροπενική αναιμία και το πώς μπορείς να την αντιμετωπίσεις διατροφικά.

Ποιες είναι οι αιτίες της Σιδηροπενικής Αναιμίας;

Ανεπαρκής πρόσληψη διατροφικού σιδήρου

Πολύ συχνά η σιδηροπενία εμφανίζεται όταν δεν λαμβάνεις αρκετή ποσότητα σιδήρου από τη διατροφή σου. Η μειωμένη κατανάλωση κρέατος, θαλασσινών, οσπρίων, αυγών αλλά και πράσινων φυλλωδών λαχανικών που αποτελούν πλούσιες πηγές σιδήρου, ακόμη και για μικρό χρονικό διάστημα, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τα επίπεδα του σιδήρου στον οργανισμό.

Μειωμένη απορρόφηση σιδήρου

Ο σίδηρος που περιέχεται στα τρόφιμα απορροφάται στο δωδεκαδάκτυλο, το πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου. Καταστάσεις όπως, η κοιλιοκάκη ή χειρουργικές επεμβάσεις στο γαστρεντερικό σύστημα, και κυρίως στο λεπτό έντερο, δυσκολεύουν την απορρόφηση του σιδήρου, μειώνοντας την ποσότητα που ο οργανισμός θα απορροφήσει, ακόμη και αν κάνεις μία διατροφή πλούσια σε σίδηρο.

Απώλεια αίματος

Συχνά, εμφανίζεται στις γυναίκες με μεγάλη διάρκεια έμμηνου ρύσεως λόγω της απώλειας μεγάλων ποσοτήτων αίματος. Εξίσου συχνά συναντάται και σε περιπτώσεις χρόνιας αιμορραγίας λόγω κάποιου έλκους (π.χ. στομάχου) ή έπειτα από χειρουργικές επεμβάσεις.

Ποια είναι τα συμπτώματα της Σιδηροπενικής Αναιμίας;

Τα πιο συνήθη συμπτώματα που εμφανίζουν οι άνθρωποι με σιδηροπενική αναιμία είναι τα εξής:

• Έντονη κούραση
• Ωχρότητα
• Δύσπνοια
• Αδυναμία
• Πονοκέφαλος
• Ζάλη
• Τριχόπτωση
• Ταχυκαρδία
• Πόνο στο στήθος

Πώς διαγιγνώσκεται η Σιδηροπενική Αναιμία;

Συμπτώματα όπως αυτά που προαναφέρθηκαν δεν αποτελούν ικανοποιητικούς δείκτες για τη διάγνωση της σιδηροπενικής αναιμίας. Σε κάθε περίπτωση, ο συνδυασμός αυτών των συμπτωμάτων με αιματολογικές εξετάσεις και η αξιολόγηση συγκεκριμένων δεικτών, μπορούν να οδηγήσουν σε μία πιο εμπεριστατωμένη διάγνωση από τον θεράποντα ιατρό. Οι δείκτες αυτοί είναι οι ακόλουθοι:

• Αιμοσφαιρίνη
• Αιματοκρίτης
• Φερριτίνη

Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι φυσιολογικές τιμές στις γυναίκες και στους άνδρες για τους δείκτες αυτούς:

Για τη διάγνωση της σιδηροπενικής αναιμίας οι τιμές των αιματολογικών σου εξετάσεων θα πρέπει φυσικά να αξιολογηθούν και να ελεγχθούν από τον γιατρό σου ώστε να λάβεις την ανάλογη καθοδήγηση.

Ποιες είναι οι ημερήσιες ανάγκες του οργανισμού σου σε Σίδηρο;

Οι ανάγκες του οργανισμού σε σίδηρο διαφέρουν ανάλογα με το φύλο και την ηλικία. Επίσης, οι εγκυμονούσες και οι θηλάζουσες έχουν υψηλότερες ανάγκες. Στις δύο αυτές, ωστόσο, περιπτώσεις αυξάνεται η απορρόφηση του σιδήρου από τον οργανισμό.
Ενδεικτικά, όσον αφορά τις συνιστώμενες τιμές σιδήρου (mg/ημέρα) για τους ενήλικες:

Ποια τρόφιμα αποτελούν πολύ καλές πηγές Σιδήρου;

Πολλά τρόφιμα περιέχουν σίδηρο, εκείνο που διαφέρει είναι όμως η βιοδιαθεσιμότητά του σε αυτά. Πιο αναλυτικά, ο σίδηρος στα τρόφιμα βρίσκεται σε δύο μορφές τον αιμικό, ο οποίος είναι πιο εύκολα απορροφήσιμος και τον μη αιμικό, που απορροφάται δυσκολότερα.

Αιμικός Σίδηρος

Πολύ καλές πηγές σιδήρου αποτελούν τρόφιμα ζωικής προέλευσης, τα ψάρια και τα θαλασσινά. Σε αυτά το 40% του σιδήρου είναι συνδεδεμένο στην αίμη (αιμικός), γεγονός το οποίο αυξάνει την απορρόφησή του από το έντερο. Μερικά παραδείγματα τέτοιων τροφών είναι: το συκώτι, το κόκκινο κρέας, το αυγό, το χταπόδι και τα μύδια.

Στον παρακείμενο πίνακα παρουσιάζονται ενδεικτικά κάποιες καλές πηγές διατροφικού σιδήρου.

Μη αιμικός Σίδηρος

Από την άλλη πλευρά, στα τρόφιμα φυτικής προέλευσης που είναι πλούσια σε σίδηρο, αυτός είναι 100% ελεύθερος (μη αιμικός) και κατά συνέπεια παρουσιάζει χαμηλή απορροφησιμότητα. Σε αυτά τα τρόφιμα συμπεριλαμβάνονται κάποια λαχανικά, όπως το σπανάκι και το μπρόκολο, τα όσπρια, μερικά φρούτα και ξηροί καρποί.
Πιο αναλυτικά, παρουσιάζονται κάποιες καλές φυτικές πηγές σιδήρου στον πίνακα που ακολουθεί.

Πολύ σημαντική πηγή σιδήρου αποτελεί και η μελάσα, καθώς 100 γρ. μελάσας περιέχουν 24mg σιδήρου

Ποιοι συνδυασμοί τροφίμων συμβάλλουν στην καλύτερη απορρόφηση του Σιδήρου;

Η βιταμίνη C αποτελεί έναν πολύ σημαντικό παράγοντα για την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου. Για παράδειγμα, μερικοί προτεινόμενοι συνδυασμοί είναι:

• φακές με χυμό πορτοκαλιού
• ρεβίθια και έπειτα κατανάλωση ακτινίδιου ή φράουλας
• σαλάτες με όσπρια και χυμό λεμονιού
• σαλάτες με σπανάκι, σουσάμι, ξηρούς καρπούς και αποξηραμένα φρούτα
• κρέας ή ψάρι με σαλάτα που περιέχει μπρόκολο ή ντομάτα με κόκκινη πιπεριά κ.α.

Επιπλέον, η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε αιμικό σίδηρο σε συνδυασμό με τρόφιμα πλούσια σε μη αιμικό σίδηρο συμβάλλει σημαντικά στην καλύτερη απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου από τον οργανισμό. Παραδείγματος χάριν:

• Μοσχαρίσιο συκώτι ψητό με σαλάτα που περιέχει μαυρομάτικα φασόλια σαλάτα
• Μοσχαρίσια μπριζόλα με σαλάτα μπρόκολο
• Φακόρυζο με χταπόδι βραστό ή ξυδάτο
• Ρεβιθάδα με γαρίδες
• Σπανάκι με μύδια

Ποια τρόφιμα εμποδίζουν την απορρόφηση του Σιδήρου;

Έχει βρεθεί ότι το ασβέστιο σε ποσότητες > 300mg εμποδίζει σημαντικά την απορρόφηση τόσο του αιμικού όσο και του μη αιμικού σιδήρου από τον οργανισμό.

Σημαντικό είναι επίσης να σημειωθεί, ότι η κατανάλωση ροφημάτων όπως το μαύρο τσάι, τα αφεψήματα βοτάνων, το κακάο και ο καφές που περιέχουν πολυφαινόλες καλό είναι να απέχει τουλάχιστον 2 ώρες (πριν και μετά) από τα γεύματα, για την καλύτερη δυνατή απορρόφηση του σιδήρου.
Τέλος, τα φυτικά οξέα επηρεάζουν και εκείνα την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου. Αυτά αποτελούν συστατικά που περιέχονται σε όσπρια, λαχανικά και ξηρούς καρπούς. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντικό, το μούλιασμα και το μαγείρεμα αυτών των τροφίμων με στόχο την ελάττωση των επιπέδων του φυτικού οξεός.

Συμπερασματικά

Μία καλά σχεδιασμένη και ισορροπημένη διατροφή συμβάλει σημαντικά στη διατήρηση των τιμών του σιδήρου στον οργανισμό μας σε υγιή επίπεδα. Υπάρχει ένα αρκετά μεγάλο εύρος τροφίμων τόσο ζωικής όσο και φυτικής προέλευσης από τα οποία μπορείς να λάβεις όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά και να καλύψεις τις ανάγκες σου σε σίδηρο ταυτόχρονα. Μία διατροφή πλούσια σε σίδηρο, καθώς και σε θρεπτικά συστατικά που συμβάλλουν στην καλύτερη απορρόφηση του, αποτελούν έναν πολύ σημαντικό σύμμαχο για την καταπολέμηση στης σιδηροπενικής αναιμίας, αλλά και για πρόληψη αυτής.
Γράφει η Χριστίνα-Πωλίνα Λαμπρινού